Deze ad hoc vraag, gelanceerd door EMN België, onderzoekt of de autoriteiten in andere EMN leden elektronische apparaten van derdelanders die zich irregulier op het grondgebied bevinden, kunnen doorzoeken in het kader van terugkeer. In de ad hoc vraag wordt gepeild naar de wettelijke voorwaarden waaronder dergelijke doorzoekingen kunnen plaatsvinden, de categorieën van de betrokken personen, eventuele statistieken, veronderstelde impact op de identificatie van derdelanders, en eventuele geplande wetswijzigingen.

Deze ad hoc vraag onderzoekt de termijn waarbinnen een administratieve autoriteit een aanvrager van internationale bescherming of een irregulier verblijvende onderdaan van een derde land die moet worden teruggestuurd, zonder rechterlijke toetsing mag vastzetten.  

Binnen het kader van de Return Expert Group (REG) heeft deze ad hoc vraag tot doel innovatieve samenwerkingsverbanden op het gebied van multistakeholder governance te identificeren. De focus ligt op samenwerking tussen nationale autoriteiten, lokale overheden en maatschappelijke organisaties om informatie te delen, en begeleiding te bieden voor migranten met terugkeerbeslissingen of voor mensen zonder wettig verblijf die onder de radar blijven van nationale autoriteiten. 

Nederland tracht, in reactie op het groeiende bewustzijn van de barrières voor irregulier verblijvende volwassen migranten om toegang te krijgen tot hoger onderwijs, beroepsopleidingen en werk, de bestaande wetgeving en praktijken in andere EMN-lidstaten in kaart te brengen teneinde deze toegang te vergemakkelijken.

In maart 2025 stelde de Europese Commissie een verordening voor die een gemeenschappelijk terugkeersysteem moet invoeren voor derdelanders die zonder geldige verblijfsstatus in de EU verblijven. Dokters van de Wereld en PICUM publiceerden een rapport waarin zij mogelijke risico’s van dit voorstel onderstrepen, met name op het gebied van toegang tot gezondheidszorg en gegevensbescherming. Het rapport beschrijft hoe het voorstel de rechten van individuen, waaronder kwetsbare groepen, kan aantasten en brengt ethische bezwaren naar voren voor zorgprofessionals. De organisaties roepen de EU-wetgevers op om te waarborgen dat de verordening fundamentele rechten en medische ethiek respecteert.

Op 19 juni 2025 kondigden minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintin en staatssecretaris voor Asiel en Migratie Anneleen Van Bossuyt aan dat vanaf de zomer van 2025 de federale politie, lokale politie en Dienst Vreemdelingenzaken zullen samenwerken om gerichte controles binnen België uit te voeren. Deze maatregelen zijn bedoeld om irreguliere migratie en secundaire migratiebewegingen naar België tegen te gaan. Er zijn reacties gekomen over de capaciteit die nodig is om dergelijke controles uit te voeren, over hun daadwerkelijke effectiviteit in het terugdringen van irreguliere migratie, en over de vraag of ze een echt afschrikkend effect kunnen hebben of grotendeels symbolisch blijven.

Op 19 september 2024 presenteerde EMN België de bevindingen voor van zijn nationale bijdrage aan de komende EMN Studie over de Illegale tewerkstelling van onderdanen van derde landen (2017-2022). Daarbij werd de vergelijking gemaakt met de nationale bijdragen van EMN Oostenrijk en EMN Italië.

Tijdens een bezoek aan de gevangenis van Beveren zei de staatssecretaris voor Asiel en Migratie dat meer illegaal verblijvende gedetineerden rechtstreeks uit de gevangenis werden teruggestuurd door het werk van de terugkeerbegeleiders in de gesloten instellingen.

De EMN Return Expert Group (REG) heeft een succesvolle workshop gehouden die werd gewijd aan het bevorderen van ‘multistakeholder governance’ om tot duurzame oplossingen te komen voor migranten in irregulier verblijf. Gefaciliteerd door EMN België en het Belgische Federaal Agentschap voor de Opvang van Asielzoekers (Fedasil), richtte de workshop zich op het versterken van de samenwerking tussen nationale autoriteiten, lokale besturen en organisaties van het maatschappelijk middenveld (CSOs).