Achtergrond:

In Nederland mogen volwassen migranten zonder geldige verblijfsvergunning (in een situatie van irregulier verblijf) momenteel geen hoger onderwijs of beroepsopleiding volgen. Maatschappelijke organisaties, instellingen voor hoger onderwijs en gemeenten vragen aandacht voor deze kwestie en vroegen de Nederlandse regering naar verdere informatie betreffende de rechtskaders, het beleid en de praktijken van andere lidstaten met betrekking tot de toegang tot onderwijs voor irregulier verblijvende migranten.

Deze ad hoc vraag wilt informatie inwinnen over de stappen die lidstaten mogelijks hebben ondernomen om toegang tot onderwijs voor irregulier verblijvende migranten te bieden of deze te verbeteren. Dit omvat personen met langdurig irregulier verblijf, jongvolwassenen die voordien als niet-begeleide minderjarige regulier verbleven, personen van wie het verzoek om internationale bescherming werd afgewezen en personen die niet voldoen aan alle criteria voor een verblijfsvergunning (bv. door een gebrek aan documenten of financiële middelen). Minderjarigen zonder papieren hebben in alle deelnemende landen recht op onderwijs en vallen niet onder deze query.

De ad hoc query bevat ook een vraag over de toegang tot werk voor irregulier verblijvende migranten.

Respondenten:

In totaal hebben 23 landen deze ad hoc vraag beantwoord, waaronder BE. 

Bevindingen:

Een voorlopige analyse van de resultaten van de ad hoc vraag laat het volgende zien:

• Van de 23 responderende landen zijn SE en DE de enige die migranten zonder papieren onder bepaalde voorwaarden toegang bieden tot de arbeidsmarkt. In SE mogen verzoekers om internationale bescherming die een terugkeerbeslissing hebben ontvangen, blijven werken indien zij dit reeds deden tijdens hun asielprocedure. In DE mogen niet gedocumenteerde migranten werken als hun terugkeerbeslissing tijdelijk is opgeschort, bijvoorbeeld omdat hun terugkeer niet kan worden uitgevoerd. In andere landen is regularisatie de enige manier om toegang te krijgen tot de arbeidsmarkt.

• In de meeste landen (17 van de 23) is een verblijfsvergunning vereist om toegang te krijgen tot het hoger onderwijs. Sommige landen maken hierop een uitzondering, of bieden maatregelen aan waardoor niet gedocumenteerden een (tijdelijke) verblijfsvergunning kunnen krijgen voor studiedoeleinden. Zo kunnen NL, HR, EE, IT en LV tijdelijke verblijfsvergunningen verlenen als de niet gedocumenteerde het land verlaat en een aanvraag indient via de bevoegde diplomatieke of consulaire post in het land van herkomst. Sommige landen erkennen echter dat dit praktische belemmeringen voor de migranten met zich meebrengt. Daarnaast laten sommige landen uitzonderingen toe om volwassen migranten die als minderjarige aan hun opleiding zijn begonnen, toe te staan hun opleiding af te maken. LU kan verblijfsvergunningen verlenen aan minderjarigen die al onderwijs hebben gevolgd in LU en aan migranten zonder papieren die een band met het land hebben opgebouwd door een langdurig verblijf.

  In de andere landen is een verblijfsvergunning geen strikte vereiste voor onderwijs en hebben niet gedocumenteerden tot op zekere hoogte toegang tot onderwijs. In BE en EL kunnen niet gedocumenteerden zich in theorie inschrijven voor hoger onderwijs, maar er zijn aanzienlijke praktische belemmeringen (bijvoorbeeld het feit dat onderwijsinstellingen in BE geen subsidies ontvangen voor studenten zonder verblijfsvergunning). FI staat migranten zonder papieren toe om hoger onderwijs te volgen op voorwaarde dat hun Finse of Zweedse taalvaardigheden en vooropleiding voldoende zijn om rechtstreeks in te stromen. Niet gedocumenteerde migranten in FI kunnen een verblijfsvergunning voor studiedoeleinden aanvragen als ze over voldoende financiële middelen en een geldig paspoort beschikken, en hoeven hiervoor niet terug te reizen naar hun land van herkomst.

• Toegang tot beroepsopleidingen is vaak gekoppeld aan het verkrijgen van een werkvergunning, waardoor migranten zonder papieren worden uitgesloten. De uitzondering hierop is DE, waar beroepsopleidingen wel toegankelijk zijn voor niet gedocumenteerden. Na het succesvol afronden van een opleiding kan een verblijfsvergunning voor twee jaar worden afgegeven voor werk overeenkomstig de verworven kwalificatie.

Lees voor meer informatie de compilatie van antwoorden hierboven.