Achtergrond:

In april 2024 heeft België wetgeving aangenomen die bepaalde ambtenaren van de Dienst Vreemdelingenzaken machtigt om elektronische apparaten, zoals smartphones, tablets en laptops, van derdelanders die zich onregelmatig op het grondgebied bevinden en verdacht worden van criminele activiteiten, te doorzoeken. Dit mag enkel gebeuren met voorafgaande toestemming van een procureur of onderzoeksrechter. Deze wetgeving beoogt een snellere en betrouwbaardere identificatie in het kader van terugkeerprocedures.

Ter voorbereiding op de inwerkingtreding in 2025 lanceerde België deze ad hoc vraag om na te gaan hoe andere EMN-leden (EU-lidstaten, met uitzondering van Denemarken) en Noorwegen vergelijkbare praktijken wettelijk regelen of toepassen.

Respondenten:

14 landen (waaronder BE) hebben een publiek antwoord verstrekt op deze ad hoc vraag.

Bevindingen:

Een eerste analyse van de resultaten van de ad hoc vraag toont het volgende aan:

• In zeven landen (BE, CY, DE, HU, IT, LT, LV) hebben de autoriteiten de mogelijkheid om elektronische apparaten te doorzoeken in het kader van terugkeer, doorgaans onder specifieke wettelijke voorwaarden. Dit kan bijvoorbeeld bij gebrek aan medewerking, gebruik van valse documenten of een vermoeden van een strafbaar feit. De maatregel wordt meestal slechts als laatste redmiddel ingezet en vaak is voorafgaande gerechtelijke toestemming vereist.
   
• Van de landen waar het doorzoeken van elektronische apparaten is toegestaan, gaven meerdere van hen aan dat de maatregel bijdraagt aan een effectievere en snellere identificatie, al worden er momenteel geen statistische gegevens verzameld over het gebruik ervan.
   
• Zeven landen (BG, CZ, FI, FR, HR, SE, SI) staan de autoriteiten momenteel niet toe om elektronische apparaten van derdelanders die zich onregelmatig op het grondgebied bevinden te doorzoeken in het kader van terugkeer, behalve op vrijwillige basis met de expliciete toestemming van de betrokkene. Verschillende landen overwegen echter wetswijzigingen: FR onderzoekt mogelijke wetswijzigingen, SE heeft een wetsvoorstel ingediend dat naar verwachting in 2025 in werking treedt, en in CZ wordt een wijziging van de asielwet besproken die vanaf 2026 de politie zou toestaan om elektronische apparaten te doorzoeken voor identificatiedoeleinden wanneer de betrokkene weigert mee te werken.