Op 4 maart 2022 stelde het Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/382 van de Raad tijdelijke bescherming in voor ontheemden uit Oekraïne en verleende hen een reeks geharmoniseerde rechten, waaronder het recht om te werken als werknemer of zelfstandige. Uit gegevens van Eurostat blijkt dat op 31 december 2023 meer dan 4,31 miljoen niet-EU-burgers die Oekraïne waren ontvlucht, tijdelijke bescherming genoten in de EU. Duitsland, Polen en Tsjechië waren goed voor ongeveer 60% van deze begunstigden van tijdelijke bescherming. 

In deze context heeft deze Inform tot doel om (i) de demografische en sociaaleconomische kenmerken van begunstigden van tijdelijke bescherming te onderzoeken die het meest relevant zijn voor hun integratie op de arbeidsmarkt, (ii) bestaande gegevens over de integratie van begunstigden van tijdelijke bescherming op de arbeidsmarkt te analyseren (ondanks gegevensbeperkingen) en (iii) gericht beleid, structuren en maatregelen in de gastlanden in kaart te brengen om de integratie van begunstigden van tijdelijke bescherming op de arbeidsmarkt te vergemakkelijken.

Hieronder enkele bevindingen van de Inform:

• Begunstigden van tijdelijke bescherming zijn vaak jonge vrouwen in de werkende leeftijd, velen met kinderen of met mensen ouder dan 60 jaar. Ontheemde vrouwen uit Oekraïne worden dus geconfronteerd met een aantal belemmeringen voor hun integratie op de arbeidsmarkt, waaronder zorgverplichtingen, beperkte kennis van de lokale taal, vaardigheden die niet op elkaar aansluiten, moeilijkheden bij de erkenning van vaardigheden, risico op uitbuiting, het uiteenvallen van gezinseenheden en onzekerheid over de duur van het verblijf. In vergelijking met andere vrouwelijke vluchtelingen, vergemakkelijken sommige kenmerken van vrouwelijke begunstigden van tijdelijke bescherming uit Oekraïne echter de integratie op de arbeidsmarkt, zoals het opleidingsprofiel, bestaande professionele en sociale netwerken en onmiddellijke toegang tot werk.
   
• Landen die lid en waarnemer zijn van het EMN en OESO-landen die geen lid zijn van de EU melden een opmerkelijke stijging van het totale aantal werkenden tussen september 2022 en 2023. Deze werkgelegenheidscijfers verschillen echter van land tot land. In België steeg het werkgelegenheidscijfer van begunstigden van 11% in september 2022 tot 17% in september 2023, terwijl dit werkgelegenheidscijfer in Nederland steeg van 44% in november 2022 tot 55% in november 2023.
   
• In september 2023 waren begunstigden in alle gastlanden voornamelijk werkzaam in de volgende sectoren: i) accommodatie en voedsel, ii) administratieve en ondersteunende diensten, iii) industrie, iv) groot- en detailhandel en v) bouwnijverheid. 
   
• Uit gegevens van de lidstaten en waarnemende landen van het EMN blijkt het hoge opleidingsniveau onder begunstigden van tijdelijke bescherming: in sommige landen heeft meer dan 60% een opleiding in het hoger onderwijs afgerond. Toch is er een grote discrepantie tussen hun opleiding en/of eerdere werkervaring in Oekraïne en hun huidige werk in de gastlanden, vaak in laaggeschoolde beroepen.
   
• Uitdagingen in verband met de erkenning van kwalificaties, mogelijke incongruenties in kwalificaties, taalbarrières en onzekerheid over de duur van hun verblijf kunnen ertoe leiden dat begunstigden van tijdelijke bescherming en autoriteiten van gastlanden de voorkeur hebben gegeven aan vroegtijdige tewerkstelling in laaggeschoolde jobs boven tewerkstelling in hooggeschoolde jobs. 
   
• De gastlanden geven blijk van uiteenlopende beleidsmaatregelen, strategieën en prioriteiten om de integratie van begunstigden van tijdelijke bescherming op de arbeidsmarkt te vergemakkelijken. Hoewel gemeenschappelijke thema's zoals onmiddellijke toegang tot de arbeidsmarkt en het bevorderen van zelfredzaamheid overheersen, dient het belang te worden onderstreept van op maat gemaakte steun en sectorspecifieke benaderingen en de behoefte aan flexibiliteit. Taalverwerving en afstemming van kwalificaties komen naar voren als cruciale componenten voor integratie. Verschillende strategieën zoals individuele begeleiding, one-stop-shop diensten en sectorspecifieke initiatieven zijn erop gericht de integratie op de arbeidsmarkt te vergemakkelijken. Lopende inspanningen omvatten ook bewustmakingscampagnes en samenwerkingsinspanningen en partnerschappen tussen particuliere, non-profit/maatschappelijke en overheidsorganisaties.
   
• Gastlanden melden maatregelen om begunstigden van tijdelijke bescherming te helpen bij de overgang van werkloosheid naar economische zelfstandigheid (zogenaamde overbruggingsmaatregelen). De meeste landen melden algemene en reguliere steunmaatregelen, maar bieden geen gerichte bijstand voor werkenden die moeite hebben om in hun basisbehoeften te voorzien. 

Meer informatie vindt u in bovenstaande Inform.