Jaarverslag over Migratie en Asiel in België

Dit Jaarverslag over Migratie en Asiel biedt een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen in België gedurende 2023. Het rapport belicht onder andere de volgende kernpunten:

• Overkoepelende ontwikkelingen op het gebied van asiel en migratie: In maart 2023 werd een pakket van vier wetgevende hervormingen met betrekking tot gezinshereniging, opvang, staatloosheid en terugkeer goedgekeurd door de Ministerraad. 
   
• Legale migratie: België paste enkele van zijn praktijken met betrekking tot gezinshereniging aan, met name in reactie op de uitspraak van het HvJ-EU in de Afrin-zaak, waarin lidstaten werden gevraagd om de nodige flexibiliteit te tonen door in het bijzonder het gebruik van afstandscommunicatie bij de aanvraag voor gezinshereniging toe te staan.
   
• Internationale bescherming en opvang: De verzadiging van het opvangnetwerk bleef gedurende 2023 aanhouden. Er werden maatregelen genomen om de opvangcapaciteit te vergroten om de uitstroom uit het opvangnetwerk van personen die al meer dan drie jaar werden opgevangen te versnellen.
   
• Tijdelijke bescherming en andere maatregelen als reactie op personen die de oorlog in Oekraïne ontvluchtten: Gezien de afname van het aantal begunstigden van tijdelijke bescherming in 2023, verschoven de focus naar hun toegang tot langdurige huisvesting, toegang tot de arbeidsmarkt, onderwijs en medische zorg.
   
• Niet begeleide minderjarigen en andere kwetsbare groepen: Fedasil nam maatregelen om de opvangcapaciteit voor niet begeleide minderjarigen in 2023 met 316 extra plaatsen te vergroten. Er werden ook maatregelen genomen om de identificatie van niet begeleide minderjarigen te versnellen, evenals de benoeming van voogden.
   
• Integratie en inclusie van migranten: In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest ging een tweetalig (Frans-Nederlands) inburgeringsprogramma van start, uitgevoerd door de bi-gemeentelijke entiteit ‘Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie’.
   
• Nationaliteit en staatloosheid: Een uitspraak van het Grondwettelijk Hof versoepelt de taalvereisten voor aanvragers van het Belgisch staatsburgerschap die analfabeet zijn.
   
• Grens, visa en Schengen: In het eerste kwartaal van 2023 blokkeerden Belgische consulaire posten in Turkije en Marokko de afgifte van economische migratievisa vanwege vermoedens van frauduleuze aanvragen.
   
• Irreguliere migratie: De Federale Politie lanceerde een informatiecampagne genaamd “Samen in de Strijd Tegen Mensensmokkel – Help Levens Redden” (Kleine Bootcampagne) om gevaarlijke en irreguliere overtochten door migranten over het Kanaal te voorkomen.
   
• Mensenhandel: In juni 2023 werd een Nationale Operationele Coördinator voor mensenhandel en smokkel officieel benoemd om een crisisplan te ontwikkelen voor situaties waarin een groot aantal slachtoffers van mensenhandel in België wordt ontdekt en waarbij de bestaande opvangcapaciteiten worden overweldigend.
   
• Informeren en begeleiden van irreguliere verblijvende migranten naar langdurige oplossingen: In 2023 richtte Fedasil geïntegreerde informatiepunten, of ‘one-stop desks’ op als centrale hubs voor toegang tot informatie, begeleiding en doorverwijzingen naar essentiële diensten zoals medische zorg en daklozenopvang.
   
• Terugkeer en overname: Fedasil intensifieerde zijn inspanningen om vrijwillige terugkeer te faciliteren, onder andere via de Frontex Application for Return (FAR) en het eigen vrijwillige terugkeerprogramma. Dit leidde tot 3.107 personen die vrijwillig terugkeerden naar hun land van herkomst, wat een stijging van 13% ten opzichte van 2022 weerspiegelt.
   
• Migratie en ontwikkeling: In 2023 lanceerden, hervatten of beëindigden ontwikkelingssamenwerkingsactoren in België verschillende mobiliteitsprojecten met partnerlanden. Bijvoorbeeld, in mei 2023 lanceerde Enabel officieel het Project voor Ondernemende Mobiliteit tussen Ivoorkust en België (PEM-N’Zassa).

Voor meer gedetailleerde informatie en vele andere ontwikkelingen op Belgisch niveau, kunt u het volledige jaarverslag over migratie en asiel in België hierboven lezen.

Jaarverslag over Migratie en Asiel in de EU 

Dit verslag, geproduceerd door het Europees Migratienetwerk (EMN), samen met de Statistische Bijlage ontwikkeld door Eurostat, schetst de belangrijkste juridische en beleidsontwikkelingen en statistische trends die zich in 2023 hebben voorgedaan op het niveau van de Europese Unie (EU), in de EMN-lidstaten (EU-lidstaten met uitzondering van Denemarken) en waarnemende landen, waaronder Noorwegen, Georgië, Moldavië, Oekraïne en Servië, met statistische bijdragen van Armenië en Montenegro.

Het verslag belicht onder andere de volgende kernelementen:

• Op EU-niveau was de belangrijkste ontwikkeling in 2023 de politieke overeenkomst die in december werd bereikt door het Europees Parlement en de Raad van de EU over het Migratie- en Asielpact, dat daarna in 2024 werd aangenomen.
   
• Het aantal eerste asielaanvragen nam in 2023 in de gehele EU toe en overschreed de één miljoen aanvragen, een niveau dat sinds 2016 niet meer was gezien. EMN-lidstaten reageerden door maatregelen aan te nemen om de efficiëntie van de asielprocedures te verhogen en de druk op de opvangcapaciteiten te verlichten.
   
• 2023 werd ook gekenmerkt door een toename van de irreguliere migratie naar de EU, met ongeveer 380.000 gedetecteerde illegale grensoverschrijdingen, een stijging van 17% ten opzichte van 2022. Deze toename bracht EMN-lidstaten ertoe om het grensbeheer te versterken en nieuwe maatregelen aan te nemen om mensensmokkel te bestrijden en irreguliere migratie te voorkomen.
   
• Te midden van de aanhoudende oorlog in Oekraïne verlengde de EU de tijdelijke bescherming voor ontheemden uit Oekraïne tot maart 2025. De tijdelijke bescherming werd in 2024 opnieuw verlengd tot maart 2026. Verder werden inspanningen gericht op integratiemaatregelen, waaronder huisvesting, onderwijs en toegang tot de arbeidsmarkt, ter ondersteuning van ontheemden uit Oekraïne.
   
• In overeenstemming met het EU-brede In- en Uitreissysteem en het Europese Interoperabiliteitskader hebben verschillende landen hun digitaliseringsinspanningen versterkt, met name met nieuwe visumaanvraagprocedures en gedigitaliseerde uitgifte van verblijfsvergunningen.
   
• Het aantrekken en behouden van talent om te voldoen aan de behoeften van de arbeidsmarkt bleef een belangrijke prioriteit voor de meeste EMN-lidstaten en waarnemende landen. Veel regeringen introduceerden beleid om toelatingsprocedures voor diverse werknemers te vereenvoudigen, met name voor hooggekwalificeerde werknemers of werknemers in knelpuntberoepen. Maatregelen om de mobiliteit en het verblijf van studenten en onderzoekers te vergemakkelijken, werden ook breed nagestreefd.
   
• EMN-lidstaten bleven racisme en discriminatie aanpakken, slachtoffers van mensenhandel beschermen, onbegeleide minderjarigen en andere kwetsbare groepen, waaronder LGBTIQ, ondersteunen.
   
• In 2023 hebben de meeste EMN-lidstaten en waarnemende landen internationale partnerschappen met derde landen opgericht en/of versterkt. De samenwerking draaide om alle belangrijke aspecten van migratie, variërend van de preventie van irreguliere migratie (inclusief grensbeheer) en terugkeer en overname tot legale en circulaire migratie, mobiliteit van studenten en onderzoekers, en internationale bescherming.

Voor meer details, lees het volledige EU-rapport in de bijlage, evenals de Statistische Bijlage voor aanvullende gegevens en trends. Voor beknoptere informatie kunt u ook de Inform en de 2-pager in de bijlage vinden.