Achtergrond:

De aansprakelijkheidsregeling voor vervoerders wordt geregeld door artikel 26 van de Uitvoeringsovereenkomst bij het Akkoord van Schengen, in samenhang met Richtlijn 2001/51. Deze EU- en Schengeninstrumenten verplichten lidstaten nationale regels vast te stellen die vervoerders die reizigers per lucht, zee of land naar het Schengengebied vervoeren, verplichten te controleren of derdelanders beschikken over de voor toegang vereiste reisdocumenten.

Vervoerders zijn verantwoordelijk voor de terugkeer van passagiers aan wie de toegang wordt geweigerd, en sancties moeten worden opgelegd aan vervoerders die derdelanders vervoeren zonder de vereiste reisdocumenten. De Europese Commissie beschouwt de aansprakelijkheidsregeling voor vervoerders als een belangrijk instrument in de preventie van irreguliere migratie en mensensmokkel.

Om achtergrondinformatie te verzamelen voor de 2e Internationale Conferentie over een Wereldwijde Alliantie tegen Mensensmokkel op 10 december 2025, lanceerde de Europese Commissie drie ad-hoc vragen over de toepassing van de EU-aansprakelijkheidsregeling voor vervoerders. Elke vraag richt zich op een afzonderlijk aspect: het sanctie- en boetekader, de verantwoordelijkheid voor kosten en de samenwerking met vervoerders en controle/toezicht.

Respondenten:

Van de 22 responderende EMN-leden gaven 19 een openbaar antwoord op deze ad hoc vragen (voor de derde vraag waren dit er 18).

Bevindingen:

Een voorlopige analyse van de resultaten van de ad hoc vraag over het sanctie- en boetekader inzake de aansprakelijkheidsregeling voor vervoerders toont onder meer aan dat:

• Sancties voornamelijk betrekking hebben op luchtvervoer. BE rapporteerde bijvoorbeeld dat het merendeel van de jaarlijkse boetes verband houdt met luchtgrenscontroles.
   
• De hoogte van de boetes sterk varieert tussen de landen. In BE starten minimumbedragen rond € 2.000 (voor vervoerders met een protocolakkoord met de Dienst Vreemdelingenzaken), waarbij het exacte bedrag ook afhangt van het aantal onvoldoende gedocumenteerde niet-toegelaten passagiers (INAD’s) in die maand. Spanje meldde dat zeer ernstige inbreuken kunnen leiden tot boetes tot € 100.000.
   
• Er een aanzienlijke kloof bestaat tussen het aantal geweigerde passagiers en het aantal opgelegde boetes. Boetes worden doorgaans enkel opgelegd bij ontbrekende paspoorten of visa; weigeringen op basis van veiligheidsmeldingen (SIS), onduidelijke reisdoeleinden of asielaanvragen laten juridisch vaak geen boete toe voor de vervoerder.

Hieronder enkele kernbevindingen van de ad hoc vraag over de verantwoordelijkheid voor kosten:

• Vervoerders worden systematisch verantwoordelijk gesteld voor de fysieke terugkeer van niet-toegelaten passagiers. DE verplichtte vervoerders bijvoorbeeld tot 1.606 terugkeertransporten in 2023 en 1.319 in 2024. Niet alle landen konden hierover gegevens verstrekken.
   
• BE recupereerde in 2024 € 688.517,21 bij vervoerders ter dekking van de verblijfskosten van onvoldoende gedocumenteerde passagiers (€ 240 per dag per persoon).
   
• AT, DE en IT gaven aan dat, wanneer een vervoerder de terugkeer niet binnen een vastgestelde termijn kan organiseren, het transport (op kosten van deze vervoerder) door een andere vervoerder wordt uitgevoerd.

De derde ad hoc vraag focuste op de samenwerking met vervoerders en op controle/toezicht. Enkele kernbevindingen:

• Alle respondenten verzamelen API- en PNR-gegevens elektronisch bij luchtvaartmaatschappijen. CZ en SK meldden dat zij hun systemen moderniseren of dit plannen.
   
• Slechts vier landen (BE, DE, NL en PL) gaven aan formele protocollen, overeenkomsten of memoranda of understanding met vervoerders te hebben afgesloten om naleving van de aansprakelijkheidsregeling te waarborgen.

Voor meer details, raadpleeg de bijgevoegde compilaties van antwoorden.