Achtergrond:

In Letland wordt de status van een staatloze persoon geregeld door de Wet op Staatloze Personen. Volgens deze wet kan een persoon als staatloos worden erkend in Letland als geen enkel land deze persoon als burger erkent. Een persoon die als staatloos is erkend in Letland ontvangt een reisdocument voor staatloze personen. De geldigheid van dit reisdocument is 2 jaar (in overeenstemming met punt 5 van de bijlage bij het Verdrag van 1954 betreffende de status van staatloze personen). Een staatloze persoon in de Republiek Letland krijgt een tijdelijke verblijfsvergunning die niet langer dan 5 jaar geldig is. Aangezien het reisdocument voor staatloze personen in Letland een geldigheidsduur van 2 jaar heeft, terwijl de tijdelijke verblijfsvergunning een geldigheidsduur van 5 jaar heeft, zorgt dit voor een administratieve belasting. 

Met deze vraag wil het Letse NCP de praktijken in andere EMN-leden en waarnemende landen in kaart brengen met betrekking tot de afgifteperiode van reisdocumenten voor staatloze personen. 

Respondenten:

25 EMN-leden en waarnemende landen (waaronder BE) hebben een openbaar antwoord gegeven op deze ad hoc vraag. 

Bevindingen: Een voorlopige analyse van de resultaten van de ad hoc vraag toont aan dat: 

• Van de 25 reagerende landen geven 15 aan dat zij een reisdocument afgeven aan personen die als staatloos zijn erkend. De meeste landen geven echter aan dat aan aanvullende voorwaarden moet worden voldaan, vaak gerelateerd aan een geldige verblijfsvergunning. In BE kunnen personen die als staatloos zijn erkend een reisdocument verkrijgen enkel als hun staatloosheid is vastgesteld door een familierechtbank (de recent ingevoerde verblijfsprocedure op basis van staatloosheid vergemakkelijkt de afgifte van reisdocumenten niet), als zij minstens een beperkt verblijfsrecht hebben, en als zij niet onderworpen zijn aan maatregelen die hun bewegingsvrijheid beperken. In landen die geen reisdocumenten afgeven aan staatloze personen, kunnen deze personen een reisdocument verkrijgen indien zij een verblijfsrecht verkrijgen dat gekoppeld is aan een andere status (bijvoorbeeld als begunstigde van internationale bescherming).
   
• De types reisdocumenten die worden afgegeven verschillen sterk per land: paspoort (HR, GE, ES), vreemdelingenpaspoort (AT, NL), grijs paspoort (BE), certificaat voor reizen naar het buitenland (BG), reisidentiteitsdocument (CZ), reisdocument voor staatloze personen (LT)… 
   
• De geldigheid van reisdocumenten varieert van 1 jaar (HU) tot 5 jaar (AT, HR, FR, LU, NL), waarbij sommige landen aangeven dat de geldigheid van het reisdocument rechtstreeks gekoppeld is aan de geldigheid van de verblijfsvergunning van de persoon. In BE heeft het afgegeven reisdocument (“grijs paspoort”) een geldigheid van 2 jaar, maar vervalt onmiddellijk als de persoon zijn verblijfsrecht verliest of een andere nationaliteit verkrijgt. 
   
• De meeste reagerende landen geven aan dat erkenning van de staatloosheid niet automatisch leidt tot het verkrijgen van een verblijfsvergunning. In BE werd in 2024 een nieuwe administratieve procedure ingevoerd waarbij personen een verblijfsvergunning kunnen aanvragen op basis van staatloosheid. Slechts 5 landen (BG, HR, FR, GE en HU) geven aan dat zij automatisch een verblijfsvergunning afgeven bij erkenning van staatloosheid. 

Voor meer details, raadpleeg de bijgevoegde compilatie van antwoorden.