Achtergrond:

Het Duitse nationale contactpunt van het EMN heeft deze vraag op 3 juli 2025 ingediend om inzichten te verzamelen in het kader van de evaluatie van de Duitse “unabhängige Asylverfahrensberatung” (onafhankelijke asielprocedure-advies), die sinds januari 2023 wordt aangeboden door welzijnsorganisaties en ngo’s, gefinancierd door de federale overheid. Deze vrijwillige dienst is gratis voor asielzoekers en biedt één-op-één gesprekken, met algemene informatie en/of advies op maat van het dossier. Duitsland is ook van plan om vanaf 2026 gratis juridische begeleiding tijdens de asielprocedure aan te bieden, in overeenstemming met artikel 16 van Verordening (EU) 2024/1348.

Het doel van deze ad hoc vraag is om informatie te verzamelen over hoe andere EMN-leden en waarnemende landen de behoeften van asielzoekers inschatten, om zo te bepalen in welke mate begeleiding wordt geboden, welke middelen hiervoor beschikbaar worden gesteld, en of deze diensten gericht zijn op alle aanvragers of op specifieke subgroepen.

Respondenten:

26 EMN-leden en waarnemende landen (waaronder BE) gaven een publiek antwoord op deze ad hoc vraag. 

Bevindingen:

Een voorlopige analyse van de resultaten toont o.a. het volgende aan:

• De overgrote meerderheid van de EMN-leden biedt momenteel individuele juridische bijstand aan tijdens de asielprocedure of is dit van plan. Sommige landen, zoals PL, bieden enkel algemene informatie aan, terwijl EE wel begeleiding biedt maar (nog) geen juridisch advies - al zijn er plannen om dit in de toekomst wel aan te bieden, inclusief juridische vertegenwoordiging. IT gaf aan dat dit onderwerp momenteel wordt geëvalueerd, en SE verwees naar mogelijke op handen zijnde binnenlandse hervormingen.
   

• De aanpak voor behoefteanalyse en middelenallocatie verschilt per land. Sommige landen, zoals CZ, hebben een vast aanbod aan diensten en financiering via contracten. Andere landen, zoals BE, BG en LU, integreren juridische bijstand in hun algemene juridische bijstandssystemen, vaak afhankelijk van de financiële situatie van de aanvrager. DE onderzoekt momenteel de veronderstelling dat circa 60% van de aanvragers gebruik zou maken van deze dienst, op basis van enquêtes, participatiegraad en expertinterviews. CY evalueert de behoefte op basis van het aantal aanvragen, verwachte interesse en capaciteit van de juridische begeleiders; momenteel schat men drie begeleiders nodig te hebben, met uitbreiding bij onverwachte instroom.
   

• Differentiatie tussen subgroepen van aanvragers komt vaak voor, maar is niet universeel. In veel landen wordt juridische bijstand aan alle asielzoekers aangeboden, maar in andere landen wordt er gedifferentieerd. Dit gebeurt vaak ten gunste van kwetsbare groepen, zoals alleenstaande minderjarigen (BG, CY, EL, LT, RS), slachtoffers van mensenhandel of geweld (CY, IE, RS), of op basis van financiële middelen (BG, FI, HU, LT, LU, ES). DE biedt "speciaal juridisch advies" aan kwetsbare personen, en ES maakt onderscheid op basis van de locatie van de procedure (detentiecentra/grenzen versus binnenlands grondgebied).
   

• Er werden diverse uitdagingen geïdentificeerd. Denk aan het stimuleren van vroege betrokkenheid van asielzoekers, de grote vraag die druk zet op de capaciteit van gekwalificeerde juridische professionals (zoals in BE en NL), continuïteit van de dienstverlening (HR), en het afstemmen van bestaande programma’s op nieuwe EU-regelgeving. Andere knelpunten zijn onder meer een gebrek aan data voor behoefteanalyses, taalproblemen, en wantrouwen of trauma bij de doelgroep.

   

• De respondenten gaven meerdere voordelen van juridische adviesverlening aan. De adviesverlening draagt bvb. bij aan eerlijkere en rechtmatigere procedures, een verbeterde efficiëntie en kwaliteit van beslissingen, en een beter begrip van rechten en plichten bij aanvragers. Ze versterken het vertrouwen in het asielsysteem en beschermen fundamentele mensenrechten. Goede praktijken zijn onder meer gerichte ondersteuning van kwetsbare vrouwelijke asielzoekers (FR) en vroegtijdige juridische begeleiding die leidt tot een gestroomlijnder proces (IE).

Meer details vindt u in bovenstaande compilatie van antwoorden.