Jaarrapport over migratie en asiel in België

Dit jaarverslag over migratie en asiel geeft een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen in België in 2022. Het rapport belicht onder meer de volgende sleutelelementen:

• Overkoepelende asiel- en migratieontwikkelingen: In 2022 zorgde een verhoogde instroom van aanvragers van internationale bescherming, in combinatie met een verminderde uitstroom, voor een extreme druk op het opvangnetwerk van het Federaal Agentschap voor de Opvang van Asielzoekers (Fedasil).
• Maatregelen genomen in het kader van personen die de oorlog in Oekraïne ontvluchtten: In 2022 kregen 63 356 personen die Oekraïne ontvluchtten een tijdelijke beschermingsstatus die hen onder meer recht gaf op toegang tot de arbeidsmarkt, huisvesting en sociale en medische hulp.
• Legale migratie: Op federaal niveau werd een wijziging van de Vreemdelingenwet aangenomen zodat een bredere categorie personen een gecombineerde vergunning ‘single permit’ kan aanvragen. Vanaf 30 december 2022 kunnen personen met een wettelijke verblijfsvergunning van korte duur of een verblijfsvergunning van lange duur een gecombineerde vergunning aanvragen.
• Internationale bescherming: In 2022 vroegen in totaal 36 871 personen internationale bescherming aan in België, maar veel verzoekers konden zich niet onmiddellijk registreren. De toegang tot de procedure werd ernstig belemmerd en er werden vonnissen uitgesproken waarin de staat werd bevolen toegang te verlenen.
• Opvang: Ondanks de inspanningen bleef het tekort aan opvangplaatsen. Dit had belangrijke juridische en humanitaire gevolgen. De Belgische staat en Fedasil werden meermaals veroordeeld wegens hun onvermogen om opvang te bieden, en mensenrechten- en maatschappelijke organisaties uitten voortdurend hun bezorgdheid over de situatie van personen die om internationale bescherming verzochten en geen opvang verkregen.
• Integratie en inclusie: In het kader van haar integratiebeleid lanceerde de Vlaamse Regering het Plan 'Samenleven', dat tot doel heeft lokale besturen te ondersteunen om samenleven in diversiteit te bevorderen. In het hele land werden op lokaal niveau initiatieven genomen om de inclusieve aanpak van de integratie van migranten te bevorderen en racisme en discriminatie te bestrijden.
• Burgerschap en staatloosheid: Het wetboek Belgische nationaliteit werd gewijzigd om een reeks belangrijke veranderingen in te voeren met betrekking tot staatloze kinderen (artikel 10). Het is nu bijvoorbeeld wettelijk vastgelegd dat erkenning als staatloze niet vereist is om de Belgische nationaliteit toe te kennen aan een kind dat in België geboren is zonder nationaliteit.
• Grenzen, Schengen en visa: In 2022 bereidden de Federale Politie en de Dienst Vreemdelingenzaken zich voor op het komende Entry/Exit System (EES), teven als op andere ontwikkelingen met betrekking tot digitale grensbeheersystemen zoals het Schengeninformatiesysteem (SIS) en het Europees reisinformatiesysteem (ETIAS). 
• Irreguliere migratie met inbegrip van migrantensmokkel: In 2022 werden verschillende ontmoedigingscampagnes gestart of voortgezet om irreguliere migratie te ontmoedigen (o.a. Albanië, Filipijnen, Moldavië en Georgië).
• Mensenhandel: In februari 2022 werd een speciale parlementaire commissie opgericht om de wetgeving en het beleid inzake mensenhandel en -smokkel te evalueren. In de tweede helft van 2022 werd een groot geval van arbeidsuitbuiting in de bouwsector onderzocht - de zogenaamde Borealis-zaak - waarbij een groot aantal vermoedelijke slachtoffers van mensenhandel met het oog op arbeidsuitbuiting betrokken was.
• Informeren en begeleiden van irregulier verblijvende migranten naar lange termijn oplossingen: In 2022 startte Fedasil kleinschalige opvang- en oriëntatieprojecten voor dakloze migranten die al langere tijd in een irreguliere situatie leven.
• Terugkeer en overname: In 2022 nam begeleide vrijwillige terugkeer duidelijk toe. Daarnaast werd een akkoord bereikt over de bouw van nieuwe detentiefaciliteiten ('gesloten centra') voor de organisatie van gedwongen terugkeer.
• Migratie en ontwikkeling: Begin 2022 publiceerde het Belgische Directoraat-Generaal voor Ontwikkelingssamenwerking en Humanitaire Hulp (DGD) van de Federale Overheidsdienst (FOD) Buitenlandse Zaken, Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking een nieuwe Strategische Nota over migratie als hefboom voor ontwikkeling.

Voor meer gedetailleerde informatie en vele andere ontwikkelingen op Belgisch niveau, lees het volledige jaarverslag over migratie en asiel in België in de bijlage hierboven.

Jaarverslag over migratie en asiel in de EU  

Dit jaarverslag over migratie en asiel geeft een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen in de bijdragende lidstaten en waarnemende landen van het EMN in 2022. Het verslag belicht onder meer de volgende belangrijke elementen:

• De Russische oorlog tegen Oekraïne die op 24 februari begon, als belangrijkste gebeurtenis van het jaar. Als gevolg daarvan werd op 4 maart 2022 de richtlijn Tijdelijke Bescherming voor het eerst in meer dan twintig jaar sinds de goedkeuring ervan geactiveerd, waardoor onmiddellijke bescherming en een gestandaardiseerd pakket rechten kon worden geboden. Tot nu toe zijn er meer dan vier miljoen registraties voor tijdelijke bescherming in de EU en de met Schengen geassocieerde landen, waarvan meer dan drie miljoen in de eerste helft van 2022.
• In 2022 steeg het aantal asielverzoeken aanzienlijk, met ongeveer 966 000 aanvragen, een stijging van ongeveer 50% ten opzichte van 2021 en het hoogste aantal sinds 2016.
• Het aantal illegale grensoverschrijdingen bedroeg ongeveer 330 000 incidenten, een stijging van 64% ten opzichte van het voorgaande jaar.
• Deze ontwikkelingen zetten de asielstelsels en de opvangcapaciteit van zowel de lidstaten als Noorwegen onder druk.
• Aan de buitengrenzen van de mediterrane landen, langs de westelijke Balkanroute en aan de EU-grenzen met Wit-Rusland werd aanhoudende en verhoogde druk vastgesteld. Door de grotere migratiestromen en het conflict in Oekraïne ontstond bezorgdheid over de gevolgen voor de veiligheid en de daaruit voortvloeiende risico's van migrantensmokkel en grensoverschrijdende criminele activiteiten. Bijgevolg verscherpten verschillende EU-lidstaten hun grenscontrolemaatregelen.
• De gevolgen van de Covid-19-pandemie namen af in 2022. Hierdoor konden de reisbeperkingen worden opgeheven en konden de terugkeeroperaties worden hervat.
• Het aantrekken en behouden van gekwalificeerde arbeidskrachten bleef in 2022 een topprioriteit voor de lidstaten en waarnemende landen van het EMN. Het hele jaar door werd door de vaststelling van tekorten aan arbeidskrachten en knelpunten de nadruk gelegd op de voortdurende behoefte aan hervormingen om de aanwerving van geschoolde personen te verbeteren en het beheer van legale migratie te verbeteren. Op EU-niveau lanceerde de Europese Commissie het ‘Skills and Talents Package’ om talent aan te trekken en de overgang van de EU naar een groene en digitale economie te vergemakkelijken, en het proefproject ‘Talentpool’ om in een eerste fase de arbeidsbemiddeling voor Oekraïners te vergemakkelijken. Verschillende EU-lidstaten hebben Skills Mobility Partnerships opgezet om een duurzame aanpak van de migratie en mobiliteit van geschoolde werknemers te bevorderen. Ook Georgië, een waarnemend land van het EMN, heeft een nieuwe ontwikkelingsstrategie aangenomen waarin prioriteit wordt gegeven aan het vergemakkelijken van arbeidsmigratie en het versterken van de diaspora in het buitenland om de ontwikkeling van het land te bevorderen.

Het EMN Jaarrapport Migratie en Asiel 2022 behandelt de situatie in de Europese lidstaten, Noorwegen, Georgië, de Republiek Moldavië en Armenië in 2022. Het geeft een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen en horizontale thema's op alle gebieden van migratie en asiel, in de context van de door Eurostat ontwikkelde statistieken. Samen met het jaarverslag wordt een meer gedetailleerde statistische bijlage van Eurostat gepubliceerd.