Een passende dialoog in het kader van het Nieuwe Pact

De workshop vond plaats in het kader van het Nieuwe Pact inzake Migratie en Asiel, dat een alomvattende Europese aanpak introduceert die grensbeheer, asiel en terugkeerprocedures met elkaar verbindt. Een belangrijke pijler van het pact is de bevordering van snelle, eerlijke en op rechten gebaseerde procedures, waarbij vasthouding alleen wordt gebruikt indien dit echt noodzakelijk is.

In overeenstemming met het EU-acquis en de door de Europese Commissie voorgestelde hervormingen van de terugkeerprocedures, worden de lidstaten aangemoedigd om te investeren in alternatieven voor detentie en deze uit te breiden – alternatieven die individuele betrokkenheid verhogen, onderduiken helpen voorkomen en zorgen voor continuïteit in de procedures, waarbij de grondrechten volledig worden gerespecteerd.

De workshop had tot doel om de kennis over ATD's te verdiepen en te onderzoeken hoe ze effectief kunnen worden geïmplementeerd binnen de huidige en toekomstige wetgevende kaders, op basis van goede praktijken en deskundige inzichten uit de hele EU.

Sterke wettelijke grondslagen en praktische oplossingen

Dag 1 focuste op de wettelijke en beleidsmatige fundamenten van ATD's. Vertegenwoordigers van het directoraat-generaal Binnenlandse Zaken van de Europese Commissie (DG HOME), UNHCR en de ‘International Detention Coalition’ deelden inzichten over het verankeren van ATD's in wettelijke kaders en het tegelijkertijd rekening houden met de specifieke behoeften van kwetsbare groepen zoals kinderen en gezinnen.

EU-agentschappen - waaronder EUAA, Frontex en het Europees agentschap voor de grondrechten (‘Fundamental Rights Agency’ - FRA) - presenteerden de nieuwste instrumenten en richtsnoeren die zijn ontwikkeld om lidstaten te ondersteunen bij het opzetten en uitvoeren van effectieve ATD’s in overeenstemming met de EU-wetgeving.

Tijdens een sessie over praktische uitvoering toonden experten van de Dienst vreemdelingenzaken, de ‘Jesuit Refugee Service’, CEPAIM en UNICEF veelbelovende resultaten van proefprojecten.

Middenveld organisaties benadrukten dat multistakeholder benaderingen vertrouwen scheppen en dat op betrokkenheid gebaseerde alternatieven, die de waardigheid respecteren en individuen in staat stellen weloverwogen beslissingen te nemen over hun toekomst, leiden tot een betere naleving en duurzamere resultaten voor zowel migranten als de gastsamenleving. Ze riepen ook op tot meer en flexibelere financiering uit het Fonds voor asiel, migratie en integratie (AMIF) om succesvolle proefprojecten op te schalen.

Interactieve dialoog

Dag 2 bestond uit interactieve werkgroepen waar de deelnemers discussieerden over:

• Het definiëren en onderscheiden van betrokkenheidsmaatregelen versus ATD's;
• Verantwoord gebruik van digitale hulpmiddelen en tegelijkertijd de rechten van derdelanders waarborgen;
• Individuele beoordelingen uitvoeren om geschikte ATD's te bepalen;
• Aanpakken van uitdagingen op het gebied van implementatie en het evalueren van kosteneffectiviteit.

De discussies verduidelijkten de definitie en de reikwijdte van ATDs, waarbij het verschil tussen een handhavingsgerichte en een engagementgerichte aanpak werd benadrukt. De rol van digitale instrumenten werd onderzocht met een sterke nadruk op de bescherming van mensenrechten, privacy en evenredigheid, waarbij gebruik werd gemaakt van beste praktijken van zowel binnen als buiten de EU. De nadruk werd gelegd op het belang van individuele beoordelingen om alternatieven op maat te maken voor kwetsbare groepen en complexe gevallen, naast oproepen voor een meer samenhangende EU-brede aanpak om het risico op onderduiken te beoordelen en de nationale capaciteiten te versterken. De deelnemers bespraken ook praktische uitdagingen bij het implementeren van ATD's, waaronder bewijs van hun kosteneffectiviteit, de voordelen van het combineren van verschillende maatregelen voor betere resultaten en de noodzaak om te zorgen voor duurzame oplossingen die rechten respecteren.

Een duidelijk engagement van de EU om vooruitgang te boeken

Tijdens de laatste sessie bespraken vertegenwoordigers van DG HOME, EUAA, Frontex en PICUM hoe de EU de lidstaten kan ondersteunen bij het uitbreiden van alternatieven voor detentie. Ze benadrukten het belang van het verschaffen van juridische duidelijkheid en consistente definities, het aanbieden van praktische operationele begeleiding en instrumenten, en het onderzoeken van mogelijkheden voor meer toegang tot flexibele financiering om benaderingen van meerdere belanghebbenden aan te moedigen bij het implementeren van effectieve en humane alternatieven voor detentie.