Op donderdag 18 april 2024 bracht EMN België ongeveer 90 experts bijeen die actief zijn op het gebied van asiel en migratie in België. Profiterend van hun expertise en ervaring met betrekking tot verschillende aspecten van het onderwerp, konden ze transversaal reflecteren over recente belangrijke ontwikkelingen en huidige uitdagingen en opportuniteiten in het veld.

Peter Robberecht, kabinetschef van de Staatssecretaris voor Asiel en Migratie, hield eerst een keynote speech. Hij  benadrukte dat "samenwerking de enige manier is om migratie echt in goede banen te leiden". Op Europees niveau zal deze samenwerking voortaan gebaseerd zijn op het Nieuwe Pact inzake Migratie en Asiel, met prioriteit voor de implementatie en operationalisering ervan. Er moeten ook overeenkomsten worden gesloten met Europese buurlanden en landen van herkomst. In dit verband verwees de heer Robberecht naar de akkoorden met Tunesië, Mauritanië en Egypte. Op nationaal niveau benadrukte hij het titanenwerk en de brede samenwerking die nodig waren om een nieuwe migratiecode op te stellen. Hij benadrukte ook de lopende werkzaamheden om te komen tot een nauwere samenwerking tussen de verschillende asiel- en migratiediensten in België, via een geïntegreerde digitale werkomgeving en een ketenaanpak, en op lange termijn via de mogelijke oprichting van één enkel migratieagentschap.

De deelnemers kregen vervolgens de kans om deel te nemen aan subgroepen die rond de volgende thema's werkten:

• Maatregelen als antwoord op de opvangcrisis: De Directeur-Generaal van Fedasil a.i. presenteerde de verschillende maatregelen die in 2023 werden genomen om de opvangcapaciteit te vergroten, de uitstroom uit het opvangnetwerk te versnellen en de ondersteuning van alleenstaande mannelijke aanvragers zonder opvang te verbeteren. Er werd opgemerkt dat ondanks de vele maatregelen het opvangtekort gedurende heel 2023 bleef bestaan, wat aanzienlijke juridische gevolgen en humanitaire implicaties had voor zowel aanvragers als personeel. Er werd duidelijk gemaakt dat de creatie van extra opvangplaatsen alleen niet voldoende zal zijn en dat hervormingen, een sterke ketensamenwerking tussen asiel- en migratieautoriteiten en mogelijkerwijs zelfs een alternatief opvangmodel nodig zullen zijn om uit deze langste opvangcrisis ooit te geraken.
   
• Nieuw verblijfsrecht voor staatlozen: Het Commissariaat-Generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen (CGVS), Nansen en UNHCR lichtten het wetgevend initiatief toe, ondersteund door de expertise van de Dienst Vreemdelingenzaken. Het initiatief werd goed onthaald, vooral door de betrokkenheid van nieuwe belanghebbenden met expertise in internationale bescherming. Er kwamen echter ook enkele onopgeloste problemen naar voren met betrekking tot de toegankelijkheid van de procedure, procedurele waarborgen, het toevoegen van voorwaarden en de bewijslast. Gezien de complexiteit van het systeem zal de sleutel tot het succes ervan vooral in de uitvoering liggen. 
   
• Voorlichtingscampagnes in derde landen: De voorlichtingscampagnes die in 2023 zijn uitgevoerd in Vietnam, Guinee en Nigeria werden gepresenteerd, waarbij de diversiteit van de betrokken doelgroepen, partners, boodschappen, middelen en geografische gebieden werd getoond. De impact van de campagnes werd onder andere besproken, waarbij werd benadrukt dat deze nauwelijks kan worden gemeten. Er werd opgemerkt dat, zelfs wanneer mensen worden geïnformeerd over de risico's van illegale migratie en mensenhandel, het niet zeker is dat deze informatie een verandering in gedrag en migratieintentie teweegbrengt. In dit opzicht heeft het herhalen van campagnes op dezelfde plaats of elders (wanneer het probleem zich verplaatst van de ene regio naar de andere) een groter effect.
   
• One-stop desk modellen voor informatieverstrekking: Fedasil en de stad Charleroi stelden hun one-stop desk modellen voor, gericht op het verbeteren van de informatieverstrekking en het doorverwijzen van diensten voor migranten in precaire situaties. Deze hubs, die actief zijn in Brussel en binnenkort van start gaan in Charleroi, geven voorrang aan samenwerking en inclusiviteit. Ze profiteren van sterke institutionele partnerschappen met verschillende belanghebbenden (steden, asielinstanties, maatschappelijke organisaties, ...). De discussies gingen over de lokale context waarin de one-stop desks opereren, strategieën om moeilijk bereikbare migranten te bereiken en mogelijkheden om samen te werken met andere actoren en initiatieven om een correcte en coherente informatieverstrekking te garanderen (zoals de individuele case management bureaus van de Dienst Vreemdelingenzaken, humanitaire hubs, enz.)
   
• Lopende uitdagingen en projecten in het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen (CGVS): De Commissaris-Generaal lichtte de uitdagende context toe waarin het CGVS zich bevindt (hoge instroom van aanvragers van internationale bescherming, secundaire migratie, verzadigd opvangnetwerk, complexe procedures en een groeiende achterstand). Ze benadrukte dat het CGVS daarom een wendbare organisatie moet zijn, die zich kan aanpassen aan schommelingen in aanvragen voor internationale bescherming. Ze ging verder in op de processen die worden herzien in een verbeterde geïntegreerde ketenaanpak en haar retentiebeleid voor werknemers.
   
• Belgische mobiliteitsprojecten voor talent: Enabel, IOM België en Luxemburg en de Belgische Dienst Vreemdelingenzaken stelden enkele van de mobiliteitsprojecten voor die ze in 2023 lanceerden. Meer specifiek sprak Enabel over zijn projecten rond ondernemersmobiliteit in Ivoorkust en Senegal, terwijl IOM zijn DT4E-project voorstelde. Tot slot presenteerde de Immigratiedienst een aankomend gezondheidszorgproject met Suriname en een mobiliteitsproject voor ondernemers dat ze vorig jaar met Georgië hebben opgezet. Naast deze projecten spraken ze ook over het belang van partnerschappen en presenteerden ze hun individuele aanpak van hun eigen projecten en programma's. Voor alle deelnemers was de mobiliteitscomponent van hun projecten slechts een middel om een doel te bereiken: de programma's waren gericht op het verbeteren van duurzame ontwikkeling, het bouwen van duurzame bruggen tussen belanghebbenden of het bevorderen van veilige legale trajecten.
   
• Opkomende trends op het gebied van arbeidsmigratie: Het immigratierecht advocatenkantoor Fragomen presenteerde het praktijk- en bedrijfsperspectief en kritische reflecties over opkomende trends op het gebied van arbeidsmigratie in België, waaronder het aantrekken en behouden van hooggekwalificeerd talent, tekorten aan arbeidskrachten en immigratietrajecten voor middelmatig en laaggeschoolde banen, digitalisering en procesoptimalisering van immigratieprocessen en het bestrijden van fraude en misbruik, en het beschermen van de rechten van werknemers. In 2023 waren de beleidsveranderingen vooral gericht op het vergemakkelijken van arbeidsmigratie om tekorten aan arbeidskrachten op de lokale arbeidsmarkt aan te pakken, terwijl misbruik werd bestreden en de rechten van werknemers werden beschermd. Er werd echter opgemerkt dat bijna al het faciliterende beleid in feite de uitvoering van EU-richtlijnen is, terwijl op nationaal niveau de aangenomen maatregelen restrictiever/beschermender zijn.​

Als u geïnteresseerd bent in een van de bovenstaande onderwerpen, stuur dan gerust een e-mail naar emn@ibz.be voor meer informatie en documentatie.

Alle belangrijke ontwikkelingen zullen binnenkort worden gebundeld in het Belgische jaarrapport over asiel en migratie 2023, dat rond juni 2024 zal worden gepubliceerd. Dan zal ook het vergelijkende EU-rapport worden gepubliceerd.

EMN België wil de experts die aanwezig waren op het evenement en die dagelijks bijdragen aan het werk van het Europees Migratienetwerk van harte bedanken!