De ontwerpreglementering legt een reeks normen op voor de opvang en behandeling van asielzoekers, in het bijzonder over detentiegronden en -voorwaarden, detentie van kwetsbare personen, toegang tot de arbeidsmarkt en identificatie van speciale noden. De ontwerprichtlijn, waarover een voorlopig akkoord met de Raad bestaat, wijzigt de bestaande Opvangrichtlijn uit 2003.

"Na vier jaar onderhandelingen werd een akkoord bereikt met de Raad. Asielzoekers zullen alleen in detentie worden gehouden in een gelimiteerd aantal gevallen en minimumnormen zullen worden gegarandeerd in de opvangcentra.  Parlementsleden van de Commissie Burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken hebben asielzoekers opgesloten gezien in omstandigheden die niet mogen worden nagedaan". zei rapporteur Antonio Masip Hidalgo, na de stemming van de Commissie.

Gronden voor detentie

In de tekst waarover een akkoord werd bereikt, kan een asielzoeker enkel worden opgesloten om de volgende redenen:

• om zijn of haar identiteit na te gaan;
• om de elementen van zijn of haar aanvraag voor internationale bescherming na te gaan;
• om de nationale veiligheid en de openbare orde te beschermen;
• om zijn of haar terugkeer naar het thuisland voor te bereiden als de lidstaat 'op basis van objectieve criteria kan aantonen (...) dat er redelijke gronden zijn om aan te nemen dat hij het verzoek voor internationale bescherming enkel doet om de uitvoering van de terugkeerbeslissing uit te stellen of te verijdelen';
• in de context van een transfer naar een andere lidstaat onder de Dublin II Verordening over de verantwoordelijkheid van asielzoekers.

De richtlijn van 2003 bevat geen gronden voor detentie, waardoor de lidstaten dit vrij konden interpreteren.

Detentievoorwaarden

Als algemene regel, moet detentie plaatsvinden in gespecialiseerde detentie-voorzieningen. Maar als een EU-land niet kan voorzien in accommodatie in één van deze centra en verplicht is de asielzoeker in een gevangenis te plaatsen,  moet de betrokkene apart van de gewone gevangenen worden gehouden en toegang hebben tot ruimtes open lucht. Aan opgesloten asielzoekers moet ook informatie worden gegeven inzake hun rechten en verplichtingen in een taal die ze begrijpen 'of waarvan redelijkerwijze mag worden verondersteld dat ze deze begrijpen'.

Detentie van kwetsbare personen

In de overeengekomen tekst kunnen minderjarigen enkel worden opgesloten als een ultiem redmiddel. Dit moet voor de kortste termijn zijn en alle inpanningen moeten worden geleverd om hen te bevrijden en te plaatsen in aangepaste centra. Niet-begeleide minderjarigen kunnen enkel opgesloten worden 'in uitzonderlijke gevallen' en kunnen niet in gevangenissen worden vastgehouden. Ze moeten accomodatie krijgen in centra met personeel en voorzieningen aangepast aan hun noden. Ze moeten ook apart worden gehouden van volwassenen.

Toegang tot de arbeidsmarkt 

Asielzoekers moeten toegang hebben tot de arbeidsmarkt van een lidstaat ten laatste negen maanden nadat ze hun asielaanvraag hebben ingediend.

Volgens de richtlijn van 2003 is dit ten laatste na één jaar na het indienen van de asielaanvraag. Wel moet worden opgemerkt dat de Commissie in zijn rapport uit 2008 over de toepassing van de huidige richtlijn aangaf dat 'bijkomende beperkingen die aan asielzoekers die toegang kregen tot de arbeidsmarkt (zoals de noodzaak om over een arbeidsvergunning te beschikken) deze toegang in de praktijk ernstig kunnen hinderen'.  

Speciale noden

Lidstaten moeten onderzoeken of een asielzoeker speciale aandacht nodig heeft, zoals medische of psychologische hulp. Met de afgesproken regels, moet een dergelijk onderzoek plaats vinden 'binnen een redelijke termijn' nadat de aanvraag werd ingediend en EU-landen moeten verzekeren dat de speciale noden op gepaste wijze worden aangepakt.

Volgende stappen 

Het voorstel van richtlijn werd aangenomen met 45 stemmen tegen 9, en vier onthoudingen. De lidstaten zullen de tekst nu moeten bevestigen, waarna deze terug naar het parlement komt. De stemming over de finale tekst in plenaire vergadering wordt verwacht voor het einde van het jaar. Eenmaal deze tekst is aangenomen, zullen de lidstaten twee jaar hebben om de nieuwe regels om te zetten in nationale wetgeving. De opvangrichtlijn is één van de vijf elementen die de ruggegraad vormen van het Gemeenschappelijk Europees Asielstelsel (CEAS).