Op maandag 20 oktober waren tal van experts en actoren uit het veld aanwezig, waaronder vertegenwoordigers van de FOD Justitie, de gespecialiseerde onthaalcentra voor slachtoffers van mensenhandel, het Federaal Migratiecentrum Myria, de Sociale Inspectie, de Federale Politie, de magistratuur, het Dienst Vreemdelingenzaken, de FOD Buitenlandse Zaken, evenals organisaties zoals Fairwork Belgium en de Koning Boudewijnstichting. Ook Europese partners waren aanwezig, onder wie de EU-coördinator voor de bestrijding van mensenhandel, de uitvoerend secretaris van het Verdrag van de Raad van Europa inzake de bestrijding van mensenhandel, evenals de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen van Nederland. Hun doel was om de belangrijkste mijlpalen in de Belgische strijd tegen mensenhandel sinds de wet van 13 april 1995 – die mensenhandel strafbaar stelde – te bespreken, en een balans op te maken van de blijvende uitdagingen en toekomstige perspectieven.

De deelnemers prezen het innovatieve en werkelijk multidisciplinaire karakter van de Belgische aanpak van mensenhandel. Belgische actoren wisselen veel informatie uit en zijn actief betrokken bij de strijd. Zij benadrukten dat veiligheid en vertrouwen essentiële voorwaarden zijn om potentiële slachtoffers te identificeren en hen op lange termijn te ondersteunen. Ook werd de centrale rol van gespecialiseerde centra bij de opvang en begeleiding van slachtoffers in de verf gezet: door hen gedurende meerdere jaren te begeleiden, spelen deze centra een cruciale rol in hun herstel. De deelnemers wezen bovendien op het belang van specialisatie van inspecteurs en magistraten, die onmisbaar is in zo’n complex domein, evenals op het belang van opleiding en sensibilisering, waarbij werd benadrukt dat iedereen kan bijdragen aan het opsporen van situaties van mensenhandel. Tot slot werden ook Belgische initiatieven op het vlak van multilaterale samenwerking onderstreept.

De deelnemers wezen ook op verschillende uitdagingen. Ze merkten een gebrek aan middelen op binnen justitie, de gespecialiseerde centra, de inspectiediensten en de politie, evenals de noodzaak om te reageren op de uitdagingen die de digitalisering met zich meebrengt. Ook de lange duur van procedures en de moeilijkheden voor slachtoffers om een daadwerkelijke schadevergoeding te verkrijgen kwamen aan bod. Suggesties omvatten onder meer het vroeger inplannen van verbeurdverklaringen en inbeslagnames, of de oprichting van een fonds om automatische compensatie mogelijk te maken. Advocaten vroegen bovendien om vanaf het begin van de zaken betrokken te worden, om de nodige informatie te verzamelen voor de kwalificatie of herkwalificatie van feiten die verband houden met mensenhandel. Verder werd aandacht gevraagd voor bijzonder kwetsbare groepen, zoals minderjarigen die worden uitgebuit voor seksuele doeleinden of tot criminele activiteiten worden gedwongen, evenals voor uitgebuite personen die geen slachtofferstatus verkrijgen en zich daardoor in uiterst precaire situaties bevinden. Tot slot benadrukten de deelnemers dat mensenhandel voortdurend evolueert en dat actoren waakzaam moeten blijven, zich moeten aanpassen en gepaste antwoorden moeten ontwikkelen op nieuwe uitdagingen.

De dag begon en eindigde met getuigenissen van overlevenden van mensenhandel. Deze verhalen benadrukten niet alleen de veerkracht van de overlevenden, maar ook de cruciale rol van alle betrokken actoren bij het bieden van ondersteuning en hulp – essentieel om slachtoffers te helpen hun leven opnieuw op te bouwen en hun autonomie terug te winnen. De conferentie werd afgesloten met toespraken van J. Vande Lanotte, voorzitter van de Eerste Parlementaire Commissie voor Mensenhandel, en mevrouw Verlinden, Minister van Justitie.